Zaterdag 7 juni; dag 24c
Waarom verloren de Jacobieten de Slag bij Culloden? In feite had het best heel anders kunnen aflopen. Sinds Bonnie Prince Charles in de zomer van 1745 voet aan land had gezet op de Hebriden, hadden hij en z'n mannen (plus een aantal opmerkelijke vrouwen) ongelooflijk hun best gedaan om geld en manschappen bij elkaar te krijgen.
Het Engelse leger was ondertussen druk doende op het vasteland waar de hertog van Cumberland bij het Vlaamse Fontenoy een flinke zeperd haalde in de Oostenrijkse Successieoorlog.
Het voert te ver om hier dieper op in te gaan, maar de achtergrond van dit alles is dat landen als Frankrijk en Engeland in die tijd bezig zijn een werelwijd imperium op te bouwen. Ze laten daarbij geen kans onbenut om elkaar een flinke stok in de wielen te steken.
Louis XV van Frankrijk had er alle belang bij om aartsvijand Engeland wat problemen in eigen land te bezorgen zodat hij de vrije hand had in Amerika. Louis zegde Bonnie Prince Charles dan ook geld en mannen toe. In ieder geval, dat beweerde de kroonprins zelf. Gezegd moet worden dat deze het niet altijd even nauw nam met de waarheid.
De vooronderstelde steun van Frankrijk trok een aantal belangrijke clanhoofden over de streep en het leger van de Jacobieten groeide. Ze trokken naar het zuiden waarbij ze Edingburgh innamen en zelfs zonder noemenswaardige tegenstand tot Derby kwamen. Dat is 100 mijl voor Londen.
De paniek was groot, niet in het minst onder politici en bij de banken. Het leger werd in allerijl uit Fontenoy teruggehaald. Dit was een cruciaal moment. Het hele jaar had Bonnie Prince Charles alle schermutselingen gewonnen. Zou hij nu durven optrekken naar Londen en de kroon opeisen?
Hij deed het niet. Onzeker is waarom niet. Het was hem met klem afgeraden door zijn officieren, die vonden het risico te groot. Maar Bonnie Prince Charles was behalve charismatisch ook eigenzinnig. Zijn beslissing hier blijft een raadsel.
Zeker is dat de Jacobieten zich hierna terugtrokken naar het noorden, achterna gezeten door de duke of Cumberland met het regeringsleger, de 'Redcoats'.
Op 15 april 1746 zou het tot een treffen komen op de moerassige hei bij Culloden. De officieren van Prince Charles hadden het hem ten stelligste ontraden, zij wilden zich terugtrekken in de Highlands en eerst weer op sterkte komen. Bonnie Prince Charles weigerde en liet zijn mannen opstellen. Maar... geen Engelsman die ten tonele verscheen! Wat bleek: de duke of Cumberland was die dag jarig en die had wel wat anders te doen dan vechten.
Ondertussen hadden de Jacobieten al uren op de moors in de kou en in de nattigheid gestaan. Zonder eten want er was van alles mis met hun aanvoerlijnen. Daarop besloot Bonnie Prince Charles tot een verrassingsaanval. Volgens de gewoonte zouden de Redcoats die avond een extra rantsoen brandewijn en kaas krijgen vanwege de verjaardag van hun bevelvoerder. De troepen lagen zo'n 12 mijl uit elkaar. Prince Charles had uitgerekend dat zijn mannen om twee uur 's nachts het kamp van de Redcoats konden bereiken. Deze zouden, geholpen door de alcohol en de nachtelijke verrassingsoverval, een makkelijke prooi vormen.
Niets bleek minder waar. De Jacobieten verdwaalden in het donker en na een lange, koude tocht kwamen ze de volgende ochtend terug in Culloden. De meesten hadden twee nachten niet geslapen en nauwelijks gegeten.
De Redcoats daarentegen kwamen die ochtend goed uitgerust op het slagveld aan. En ze waren woest. Woest omdat ze de vorige avond een brief in handen hadden gekregen waarin de Jacobieten opdracht kregen alle gewonde tegenstanders na de slag te doden. De brief was een falsificatie van de duke of Cumberland, maar dat wisten zijn mannen niet. Het middel was uitermate effectief: de Redcoats deden waarvan ze geloofden dat de Jacobieten dit van plan waren: na de strijd vermoordden ze alle gewonde tegenstanders.
Het was een ongelijke strijd. Niet alleen waren de Redcoats in de meerderheid, ze hadden ook meer en betere wapens. Zo gebruikten ze een soort kanonskogel die ontplofte en daarmee ettelijke slachtoffers per keer kon maken. De Schotten in het leger van Bonnie Prince Charles moesten het vooral hebben van hun moed en hun fameuze charges waarbij ze geduchte tegenstanders waren in zwaardgevechten van man tot man. Het terrein leende zich totaal niet voor deze wijze van vechten en de Jacobieten werden jammerlijk afgeslacht.
Het zou de laatste grote strijd op het vasteland van Brittannie zijn. De repercussies zijn tot op vandaag de dag merkbaar. Denk alleen maar aan de verhitte discussies die nu woeden of Schotland al dan niet zelfstandig moet worden.
En hoe liep het af met de hoofdpersonen? De duke of Cumberland (die trouwens een zoon van koning George was en daarmee een neef van Bonnie Prince Charles) keerde terug naar het vasteland om daar de oorlog voort te zetten. De Slag bij Culloden zou de enige overwinning in zijn leven blijven en zijn reputatie van 'slager' zou een blijvende smet op hem werpen. Hij stierf in Londen in 1765 toen hij 44 jaar oud was.
Bonnie Prince Charles ontvluchtte Schotland daarbij o.a. geholpen door getrouwen als Flora MacDonald. Hij probeerde in Frankrjjk tevergeefs de steun van Louis XV te krijgen om andermaal een gooi naar de Britse troon te doen. Uiteindelijk zette Frankrijk hem het land uit. Hij sleet de rest van zijn leven als een verbitterde alcoholist in Rome. Hij stierf in 1787 op 67-jarige leeftijd aan een beroerte. Tot op de laatste dag overtuigd van zijn eigen gelijk. Of, zoals gids Duncan van het museum het fijntjes uitdrukt: 'He had a bit of a character flaw' (Hij had wat foutjes in zijn karakter). Tsja.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten