Dag 9b, vrij. 23 mei 2014.
Het is voorjaar 1845. Allain poot moeizaam z'n aardappels op het kleine lapje grond wat hij huurt van de Engelse grootgrondbezitter. Behalve dit stukje grond, niet groter dan een flinke moestuin, heeft hij een paar schaapjes en een koetje op de gemeenschappelijke weidegrond lopen.
De grond is nat. De Hebriden zijn niks anders dan rotsen die uit zee steken en waar op sommige plekken een laag grond ligt die net droog genoeg is om te bewerken. Allain kan z'n aardappels niet gewoon in de grond stoppen. Hij moet 'lazy beds' maken. Dat zijn rijtjes opgehoopte grond vermengd met kelp, schapenmest en stro. Op deze manier blijven de knollen net droog genoeg om te kunnen groeien.
Als 'crofter', kleine pachter, moet Allain er allerlei dingen bij doen om zijn gezin te voeden. In het seizoen verzamelt hij kelp, een soort zeewier, waarvoor hij altijd een redelijke vergoeding van zijn landheer kreeg. Nu is deze markt ingestort en zijn harde arbeid waardeloos.
Vroeger mocht Allain zijn pacht zoals al eeuwenlang de gewoonte was in natura voldoen: wat boter, de wol van een van zijn schapen en misschien nog wat aardappelen of een lam. Nu de geldeconomie z'n intrede heeft gedaan op de eilanden, wil de landheer betaald worden in contanten en dat heeft deze crofter niet.
Allain en zijn vrouw hebben het zwaar. Van de tien kinderen die ze samen kregen, zijn er zeven gestorven aan de 'negendaagse koorts', een veel voorkomende aandoening op de eilanden. Voordat een kind negen dagen oud is, krijgt het dan ook geen naam.
De zomer van 1845 zal rampzalig blijken voor het gezin: net als in Ierland breekt ook hier de aardappelziekte uit met hongersnood tot gevolg.
Alsof dat nog niet genoeg is, besluit de Engelse landeigrnaar enige tijd later dat hij geen crofters meer op zijn land wil omdat hij wil omschakelen op - de voor hem profijtelijkere - grootschalige veeteelt.
Op alle eilanden maar ook in de Highlands verliezen veel crofters in deze tijd van de 'clearances' hun lapje grond en daarmee hun middelen van bestaan. Het gaat er niet zachtzinnig aan toe: als het moet worden er soldaten ingezet om de crofters en hun gezinnen te verjagen. Sommigen van hen sterven van pure armoe. Anderen wagen de oversteek naar gebieden als Carolina en Nova Scotia. In Nova Scotia wordt tot op de dag van vandaag het Gaelic, de taal van de Hebriden,
gesproken. Een aantal emigreert naar Australie om daar vrijwel direct te sterven aan de mazelen, een ziekte waartegen ze niet immuum waren.
Allain en zijn vrouw emigreren met hun drie overgebleven kinderen naar Carolina waar hij korte tijd later zal omkomen in de burgeroorlog.
In grote delen van Schotland zal de grootschalige veeteelt rampzalige gevolgen hebben en het landschap voorgoed veranderen. Het land wordt overbegraasd en er bljjft geen boom bewaard.
Meer dan 160 jaar later bezoekt Greg, een achterkleinzoon van Allain, de Hebriden om onderzoek te doen naar de herkomst van zijn familie.
Meer dan 160 jaar na de 'clearances' woeden er nu verhitte discussies in het Schotse parlement over de voor-en nadelen van grootgrondbezit. Meer dan de helft van Schotland is op dit moment in bezit van slechts 400 grootgrondbezitters waarvan er vele niet eens in Schotland wonen...
Aanrader: Seallam! Visitor Centre, Leverburgh, Harris www.hebridespeople.com
Geen opmerkingen:
Een reactie posten