Hard tegen hart...

Dag 2, donderdag 15 mei - Edinburgh, Novotel.

Het ging hard tegen hart- jarenlang en uiteindelijk eindigde het met de gruwelijke dood van beide hoofdrolspelers. Ondertussen was de hele geschiedenis van Schotland ingrijpend veranderd. En dat op een paar jaar tijd.

John Knox begon zijn loopbaan als katholiek priester. Hij was jong, slim en leergierig en reisde door heel Europa. Zijn leven (1547 - 1572) viel samen met een aantal enorme veranderingen in het sociale, religieuze en culturele klimaat in Europa. Om te beginnen was het in deze tijd veel makkelijker dan voorheen om te reizen. Dat betekende dat veel jonge mannen verre reizen door Europa en andere streken maakten en kennis opdeden die voorheen niet beschikbaar was voor hen. Daarnaast was er een hernieuwde belangstelling voor oude talen, vooral voor Grieks maar ook voor het Hebreeuws. Dat had tot gevolg dat er de nodige kanttekeningen werden gezet bij de vertaling van de bijbels die toen beschikbaar waren. De vele misstanden in de kerk - waarbij o.a. aflaten naar believen van de geestelijkheid werden gebruikt om zichzelf te verrijken en het volk er onder te houden - maakten de kerk er ook al niet populairder op. Verder was er natuurlijk kort daarvoor de uitvinding van de boekdrukkunst gedaan waardoor het oneindig veel makkelijker werd boeken te vermenigvuldigen. En met de boeken werd het simpel om ideeen over grote delen van Europa uit te dragen.

Tegen deze achtergrond speelde het leven van John Knox zich af. Het was al geen lachebekje, maar toen hij meer en meer ontdekte wat voor wandaden er in hele delen van de kerk gebeurden, verdiepte hij zich steeds sterker in de boodschap die Calvijn en Luther op het vasteland predikten. Dat was voor hem het zuivere en ware geloof, de rest beschouwde hij als afgoderij. Hij woonde een aantal jaren in Geneve waar hij sterk onder de invloed van Calvijn kwam. En zoals dat gaat met adepten, werd hij nog strenger in de leer dan zijn meester.

Ondertussen werd Mary Steward koningin van Schotland. Deze troonpretendent was opgegroeid aan het Franse hof waar ze als kind een leven kende van cultuur, luxe en feesten. Omdat ze de Engelse en de Schotse troon erfde, verhuisde ze op haar achttiende naar Londen en vandaar naar Edinburgh. Zij werd als een soort natuurlijke erfvijand gezien door John Knox, die tegen die tijd ook terug in Schotland was. Mary was katholiek en ook al beweerde ze dat iedereen de godsdienst mocht aanhangen die hij wilde, Knox was ervan overtuigd dat Mary stiekem het katholicisme weer wilde invoeren zodra ze kon. Het hielp natuurlijk niet dat Mary haart hart volgde door in het geheim voor zichzelf in haar kapel regelmatig de katholieke mis te laten opdragen. Daarnaast was Mary natuurlijk een vrouw en als zodanig verfoeilijk in de ogen van John Knox. Het kon niet zo zijn dat een vrouw autoriteit had over een man. Bovendien was Mary ook nog eens dol op dansen en dat kon natuurlijk he-le-maal niet deugen!! Na een aantal pittige confrontaties tussen deze beiden liep het uit op een vlucht van Mary naar Engeland. John Knox was daarmee maar matig tevreden. Hij bleef haar een hoer noemen en tegen haar preken waarbij hij opriep tot haar executie. Hij nam ook nog op een andere manier wraak op haar. Na de dood van zijn eerste vrouw hertrouwde hij met Margaret Steward, de dochter van Lord Ochiltree. Margaret was rechtstreeks familie van Mary, Queen of Scots, die daar niet mee kon lachen. Ze reageerde furieus. De Engelse ambassadeur uit die tijd schreef dat Mary 'stormeth wonderfully because Knox's wife is of the blood and of the name.' John Knox was 50 jaar oud toen hij met Margaret trouwde, zijn jonge bruid telde 17 lentes. Iets wat overigens niet ongebruikelijk was in die tijd.

 Uiteindelijk stierf John Knox het eerst: in 1572 verwisselde hij het tijdelijke met het eeuwige na een akelig ziekbed. Maar met zijn woorden had hij effectief haat gezaaid: Mary Steward verloor de troon en werd van 1567 tot 1587 gevangen gezet. Vijftien jaar na de dood van John Knox zou Mary, Queen of Scots, sterven onder de bijl van de beul. Het ging hard tegen hart en Schotland was veranderd van een katholiek land in een protestants land.

Aan de Royal Mile, de mooiste straat van Edinburgh, staat het huis van John Knox op een boogscheut van de St. Giles kathedraal waar hij zijn boetepreken hield. Daarachter ligt een parkeerplaats waar een klein bordje op een van de parkeerplaatsen het graf markeert van Schotlands meest invloedrijke prediker. Als ik een pizza eet bij de kerk staat tegenover het restaurant een oudere man met een bord 'John 3:7'. Ook hij ziet er niet direct uit als een lachebekje. Zou het publiek eigenlijk wel doorhebben wat hij probeert te zeggen? Ik vermoed van niet...